> Бөлүктүн менюсун көрсөткүлө

"Кыргыз каганатынын доору" сериясынын монеталары  

 

"Улуу кыргыз каганаты" монетасы "Кыргыз каганатынын доору" сериясынын көч башы болгон алгачкы монета. Монетанын алдыңкы бетине түшүрүлгөн белги (тамга) - VII кылымда кытай летописинде эскертилген кыргыз элинин тамгасы алтын жалатылып түшүрүлгөн. Монетанын арткы бетинде байыркы кыргыз жашоо-турмушунун символу болгон, элин сырт душмандардын коргоп, өз жеринин эгеси катары шаңдуу бара жаткан төрт атчандын элеси түшүрүлгөн. Монетанын жогорку бөлүгүндө орхон-энесай рун жазуусу менен "Кыргыз эли" деген жазуу чагылдырылган.   Эркиндикти туу туткан кыргыз элинин мүнөзүн чагылдырган, бүркүттүн сүрөттөлүшү чок ортосунда түшүрүлгөн мамлекеттик герб, монетанын арткы бетинин негизги элементи. Монетанын жогорку бөлүгүндө улуттук оюу-чийим алкагында кыргыз тилинде "Улуу кыргыз каганаты" деген сөз айландыра жазылган.    

   

Ат үстүндө курал-жарагы шайма-шай, элеси эсте каларлык таасир калтырган кыргыз жоокери "Барсбек - кыргыз каганы" монетасынын алдыңкы бетинин негизги элементи болуп саналат. Жоокердин сүрдүү элеси - кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн калыптанып, бекемделишине өз салымын кошкон Барсбек кагандын жалпыланган образы. Монетанын арткы бетинде көп сандаган жоокерлердин элеси, ал эми монетанын жогору жагында улуу кагандын аллегориялык образын чагылдырган илбирстин баш келбети түрүндөгү булуттун сүрөттөлүшү түшүрүлгөн. "Барсбек - кыргыз каганы" деген жазуу айланта берилип, ушул доордо кыргыз каганатынын таасирдүү күчкө, атак-даңкка ээ болушун айгинелеп чагылдырган. Монетанын арткы бетинин чок ортосунда улуттук ою-чийимдин алкагында Кыргыз Республикасынын герби түшүрүлгөн. Күндү айланта түшүрүлгөн оюу-чийимдин үзгүлтүксүз алкагы монетанын алдыңкы жана арткы беттерин бириктирген элемент болуп саналат.    

  

Алтындан түшүрүлгөн тамга  кыргыз элинин укумдан тукумга өтүп келген жалпы белгиси монетанын алдыңкы бетинин өзөктүүэлементи болуп саналат. Монетанын композициясы Кыргыз каганатынын Сибирден тартып Борбордук Азияга чейинки кеңири аймакты камтып, гүлдөп-өнүккөн, таасири күч алган мезгилин чагылдырат: бул, аалам эгеси көк тиреген тоолор, ачык асман алкагында ыйык бугу-эненин мүйүзүнүн сүрөттөлүшү, алтайды мекендеп өскөн бак-дарактар, кызыл карагайлар, кыргыз каганатынын жоокерлеринин элестери. Алдыңкы катарда тигинен түшүрүлгөн “Тамга” деген жазуу, сол жагында металлдын сапат белгиси, ал эми оң жагында монетанын салмагы көрсөтүлгөн. Монетанын номиналы төмөн жагында берилген. Монетанын арткы бетинде күндүн сүрөттөлүшү түрүндөгү оюу-чийменин чок ортосунда Кыргыз Республикасынын герби, ал эми монетаны айланта жалпы кыргыз тамгасынын кыргыз урууларына таандык ар кандай варианттары түшүрүлгөн. Монетанын жогорку бөлүгүндө “Улуу Кыргыз каганаты” жазуусу, ал эми төмөнкү жагында  монетанын чыгарылган жылы (2015) берилген.   

 «Кыргыз каганатынын жеңил куралданган жоокери» коллекциялык монетасы Улуу Кыргыз каганатынын түптөлүшүнүн 1170-жылдыгына арналган «Кыргыз каганатынын доору» сериясында чыгарылган төртүнчү монета. Келбети келишкен кыргыз жоокерлердин таасирдүү элеси алкагында өзгөчө технологияны колдонуу менен түшүрүлгөн жаачы жоокердин келбети монетанын алдыңкы бетинин негизги сюжетин түзөт. Монетаны тегерете «Легковооруженный воин Кыргызского каганата/ Кыргыз каганатынын жеңил куралданган жоокери» жазуусу түшүрүлгөн. Төмөнкү бөлүгүндө монетанын номиналы (10 сом) чагылдырылган. Монетанын арткы бетинин чок ортосунда Кыргыз Республикасынын герби жана жаачы жоокерлер элеси түшүрүлгөн. Монетанын сол жактагы бөлүгүндө металл пробасы (Ag 925°), оң бөлүгүндө монетанын салмагы (28,28 г.) көрсөтүлгөн. Монетанын үстүнкү бөлүгүндө «Улуу Кыргыз каганаты» жазуусу, ал эми төмөн жагында монетанын чыгарылган жылы (2016) берилген.  

 

Монеталардын мүнөздөмөсү  

 

Монетанын аталышы 

Номиналы 

Металлы 

(пробасы) 

Салмагы 

Диаметри 

Сапаты 

Тиражы 

(даанасы) 

Сатуу баасы (сом) 

Улуу Кыргыз каганаты 

10 сом 

күмүш 925°/ 

алтын 999° 

28,28 г 

38.60 мм 

proof 

2 000 

2 200 

Барсбек - кыргыз каганы 

10 сом 

Ag 925° 

28.28 г 

38.60 мм 

uncirculated 

2 000 

2 000 

Барсбек - кыргыз каганы 

1 сом 

CuNi 

12.00 г 

30.00 мм 

brilliant 

uncirculated 

5 000 

100 

Тамга - Кыргыз каганатынын биримдигинин символу

10 сом 

Ag 925° 

28.28 

38.60 мм 

proof 

1 000 

2 600 

«Кыргыз каганатынын жеңил куралданган жоокери» 

10 som 

Ag 925° 

28.28 г 

38.60 мм 

proof-like 

1 000 

2 800 

«Кыргыз каганатынын жеңил куралданган жоокери» 

1 som 

CuNi 

12.00 г 

30.00 мм 

uncirculated 

4 000 

150 

  

 

Монеталар Кыргыз Республикасынын аймагында расмий төлөм каражаты статусуна ээ. Ар бир монета акрил капсуласына жайгаштырылган жана ага сертификат тиркелип өзүнчө кутучага салынып коюлган.